De Pinksterbeweging

De Pinksterbeweging is ontstaan nadat in het jaar 1900, een bedienaar met de naam Charles Fox Parham (1873-1929) een groep bijbelstudenten uitdaagde om de waarheid omtrent de doop in de Heilige Geest te onderzoeken. (Dit is later overgenomen door de interracionale kerk (dus blank en zwart) van Azusastreet onderleiding van William J. Seymour (1870-1922), die algemeen beschouwd wordt als de belangrijkste verspreider van de leer en de ervaring van de doop met de Heilige Geest en de tongentaal. Ondanks dat C.F. Parham nooit benoemd had dat Tongentaal het bewijs was, kwamen de studenten nog op oudjaarsavond 1900, met deze conclusie. Op 1 januari 1901 vroeg Agnes N. Ozman geleidt door de Geest dat Parham haar de handen op zou leggen. Toen hij dit deed sprak zij in tongen. Zij was de eerste na het erkennen van deze conclusie.

In 1905 zou het verlangen van William J. Seymour niet te stoppen zijn, eerst woonde hij de les bij in de verhuisde bijbelschool van Parham in Houston Texas, door een opengelaten deur. De wetten van segregatie waren sterk, en Parham had er hellaas een open hart voor. Toch stond hij Seymour dit toe, al zou het later pas nog erger worden met Parhams segregatie iddeën.

Seymour kwam nog niet gedoopt in de Geest in Los Angelos, om te dienen bij een Zendingspost. Hij sprak over Parhams conclusie dat tongen het teken van de doop was. Ondanks dat bijna ieder die het hoorde enthousiast was, was Mw. Hutchins dit niet. Zij ontzegde Seymour verder preken. Toch zette Seymour door en vroeg hulp aan Parham, die hem een voor hem geen onbekende zond, namelijk Mw. Lucy Farrow. Zij was gedoopt in de Geest in Colombus, Kansas, tussen 6 september en 16 oktober 1905. Lucy en Seymour zaten samen op de bijbelschool in Houston.
Op maandag 9 april 1906 wordt Edward Lee gedoopt in de Geest, na handoplegging van Lucy Farrow. De opwekking die daar uiteindelijk uitbreekt bereikt de Verenigde Staten en de wereld, die al reeds open was geworden door de opwekkingen die kwamen vanuit Wales.
In de V.S. zouden deze Pinkster kerkgenootschappen ontstaan:
  1. de Assemblies of God,
  2. Church of God in Christ,
  3. International Church of the Foursquare Gospel
  4. en andere.


In 1907 ontstond in Amsterdam, onder invloed van de opwekking in Los Angeles, de eerste pinkstergemeente. Deze stond onder leiding van Gerrit Polman. Aanvankelijk wilde de pinksterbeweging vooral een beweging zijn binnen de bestaande kerken. Toen dat na een aantal jaren niet veel resultaat had opgeleverd, ontstonden er zelfstandige gemeentes. Dit ging met vallen en opstaan. De schatting is dat er rond 1940 zo'n 3.000 Nederlandse pinksterchristenen waren.

Na de Tweede Wereldoorlogkreeg de beweging echter een flinke stimulans door een aantal gebeurtenissen. De aandacht werd flink getrokken door een aantal gebedsgenezers die Nederland bezochten, met als hoogtepunt een genezingscampagne van de Amerikaan Thomas Lee Osborn, die in 1958 120.000 mensen naar het Malieveld, Den Haag, trok. Osborn (23-12-1923 tot 14-02-2013) was een man uit de Genezingsopwekking in de Verenigde Staten, deze opwekking inspireerde tot de Latter Rain Revival en Movement die overging in de latere Kingdom Movement. Voor meer informatie over deze beweging kunt u gaan naar www.kingdommovement.nl.

Na het vertrek van Thomas Lee Osborn tegen het einde van de jaren '50 raakte de pinksterbeweging in een stroomversnelling. Maar er ontstonden ook allerlei vertakkingen, die her en der vernieuwing brachten. Thomas Lee Osborn was zelf eigenlijk niet Pinkster, maar Charismatisch. Charisma is het Nieuwtestamentische woord voor gave. Het staat voor de gave van de Heilige Geest. Het heeft dus niets te maken met leiders die wel of niet charismatisch overkomen. Dat is een niet bijbelse, seculaire betekenis die aan het woord gegeven is.
Men zal dan misschien wel of niet willen benoemen dat William Branham (6-04-1909 tot 24-12-1965), in 1946, al campagnes hield waarbij hij naar buiten toe een soort gelijke interdenominationele houding had, evenals de latere Charismatische opwekking van 1959 en de jaren 60. Deze Branham beschouwd men in alle hier na te noemen Movements in zijn latere leven als afgedwaald. (Dit geldt ook voor de Kingdom Movement, waar Branham zelfs nooit onderdeel van is geweest ook al heeft de Pinkster en "Assemblies of God-propaganda" van na zijn val, dit graag zo willen beschrijven.)

In Nederland zorgde de opwekkingsbeweging "Stromen van Kracht" van Karel Hoekendijk (1904-1987) en de organisatie "Kracht van Omhoog" van Johannes Emmanuel van den Brink (1909 - 1990) zorgden voor een stevige impuls. Ook iemand als Johan Maasbach (1918-1997), de vertaler van Osborn, droeg bij aan de groei van de pinksterbeweging. Overal in het land kwamen nieuwe gemeenten van de grond en hij vestigde de aandacht op zich door via de media veel nadruk te leggen op de pinksterboodschap.

Ook de pinksterbeweging in Nederland kreeg op haar beurt in de jaren '60 te maken met nog een andere tak van de charismatische beweging, deze was ontstaan vanuit de Anglicaanse kerk. Haar invloeden zijn duidelijk zichtbaar in vele kerkgenootschappen buiten de traditionele Pinkster en al bestaande Charismatische (Genezingsbeweging, vanuit de Healing Revival), hoewel deze charismatische tak in Nederland minder invloed uitoefenden dan op internationaal niveau.

Het is merkwaardig dat men tot voorkort, er in Nederland een andere blik op de Charismatische beweging op na hield dan in Noord Amerika. Dr. Blei verkondigt in "De Charismatische beweging"  1 dus de visie dat hetgeen wat in de jaren '60 is ontstaan vanuit de Anglicaanse kerk, de enige definitie van Charismatisch is. De gemeenten in Noord Amerika, als ook hier in Nederland, die de Healing Revival als hun basis namen, werden ook standaard Charismatisch genoemd, en in een later tijdperk preciezer beschreven met de term de Word of Faith Movement.

Opvallend is natuurlijk, dat als men uitgaat van het principe dat een kerkelijke beweging om een echte valide beweging te zijn ook afgewezen dient geweest te zijn, door de voorgaande. Men dan de Charismatische beweging en de Faith Movement op één hoop kan gooien met Pinksteren, en hetzelfde zelfs geldt voor de Profetische en Apostolische, die dan bij de Kingdom Movement horen, zij het dat zij minder volledig in hun uitwerking zijn.

Maar gaan we van de eerdere Noord-Amerikaanse positie uit, dan kan men per definitie zeggen dat "The Word of Faith"-Movement, Profetische beweging de Apostolische beweging en de Kingdom Movement, allen Charismatisch genoemd kunnen worden, ondanks hun zuivere Pinksteroorsprong.
Ik wil een paar woorden aan deze Branham (6-04-1909 tot 24-12-1965) besteden, van de Healing Revival moet vastgesteld worden dat Branham het eerste jaar de belangrijkste rol speelde. Toch moet ook gezegd worden dat de latere weg van Branham niet gedeeld werd door T.L. Osborn (1923 tot 2013) of andere belangrijke mannen van de Healing Revival. Branham zou namelijk terug keren naar de Oneness Pinkster overtuiging (hij kwam uit die Oness-Pinksterbeweging) en die opnieuw verkondigden aan zijn volgelingen. De Word of Faith Movement zou zich vooral gaan baseren op boeken van E.W. Kenyon en Kenneth Hagin. Gemeenten als de Johan Maasbach Wereldzending en Edgar Holders’, Levende Steen Gemeente, Jan Zijlstra’s, de Levensstroom Gemeente, zijn Word of Faith gemeenten, wanneer men deze vaak door de Nederlander of niet-theoloog pinkstergemeenten genoemd, nauwkeuriger wil omschrijven.

Opgemerkt dient ook te worden dat Charismatische Gemeenten ook anders tegenover een aantal praktische dingen begonnen te kijken, zo kreeg in deze gemeenten dansen weer een plaats. Opgemerkt werden de teksten waarin David danste en God dit blijkbaar behaaglijk was, ook de invloed van uit de Messiasbelijdende Gemeenten moet hierin een rol hebben gespeeld.

Omdat er nu dus sprake is van Charismatische Gemeenten die dus een zuiver verleden in de Pinksterbeweging hebben, zoals bij de Word of Faith, zou men dus ook Pinkstergemeenten, die misschien niet de Word of Faith-leer hebben geaccepteerd, doch wel Charismatische praktijken, dus Charismatisch kunnen noemen. Deze zijn onder andere de actieve doop in de Geest, lofprijs en aanbidding opgrond van de Latter Rain Revival (voor meer informatie www.kingdommovement.nl) en dansen, dan wel via LRR of Messiasbelijdende Gemeenten.

Dus een blik op alle in naam Pinkstergemeenten in Nederland, zou praktisch gezegd kunnen leiden tot de conclusie dat de echte traditionele Pinkstergemeente waar nog passief gewacht wordt op tongentaal dan wel gezeten wordt of slechts geklapt tijdens de samenzang (dus geen lofprijs en aanbidding) is uitgestorven. Wat over is gebleven zijn de Charismatische Gemeenten!
Ook de komst van de (internationale) zendingsorganisatie Jeugd met een Opdracht heeft een kleur gegeven aan de Charismatische beweging in Nederland.

In de jaren zeventig tot heden zou stichting Opwekking een steeds belangrijke plaats krijgen in de Charismatische beweging in Nederland. Deze stichting werd gesticht door een zoon van Karel Hoekendijk van Stromen van kracht, en zou tot in de jaren 90 het belangrijkste instrument voor Lofprijs en aanbiddingsliederen leveren aan Pinksterkerken en steeds meer behoudende Evangelische kerken. Met de opkomst van de overheadprojector en de beamer zouden de liederen weer aan invloed inleveren, omdat plaatselijke kerken nu meer keuze vrijheid kregen voorlopig hebben zij nog steeds aanzien en praktisch gemak in veel plaatselijke kerken.

Internationaal was er sprake van de opkomst van de profetische beweging in de decennia 1980-89. Dit was niets anders als het begrip van de Latter Rain Revival en Movement over het profetische nu met meer hedendaags inzicht gegeven aan Charismatische Kerken. Deze ging in die jaren Nederland grotendeels voorbij. Voor meer informatie wil ik u verwijzen naar www.kingdommovement.nl.
In de jaren 1990 begon men internationaal te spreken van de apostolische beweging, deze kwam voort uit de profetische beweging. Nu begon de profetische en apostolische beweging in Nederland ook door te dringen. Ook deze apostolische beweging was weer niets anders dan het begrip van de Latter Rain Revival en Movement met nu meer inzicht gegeven aan de Charismatische Gemeenten wereldwijd. Opnieuw verwijs ik u graag door naar www.kingdommovement.nl voor meer informatie.

Ook spraken een aantal leiders over de in de jaren '90 zogeheten "derde golf" van de Heilige Geest. Beschouwend de opwekking van 1959 en de decennia 1960-69 als 'tweede golf'. Deze derde golf bestond uit het niet serieus nemen van de tongentaal als de normale gave ter bevestiging van de doop in de Heilige Geest. Nu had F.F. Bosworth ook al deze mening. Echter simpel gezegd, als iemand profeteert of een woord van wijsheid geeft, of welke andere gave dan ook, en men is er zeker van dat dit van God is, dan is zo iemand inderdaad gedoopt in de Heilige Geest! Het in tongen spreken is namelijk alleen een kwestie van in geloof klanken maken, opgrond van Gods beloften in het woord! Dit is echter voor velen lastig omdat hun verstand hen dan vertelt dat de gave niet echt is. Echter Petrus wandelde op water, wat hij deed was gewoon wandelen, het nieuwe was op water, dit is evenzo met de gave van het in tongen spreken, het is nieuw voor u dat u niet verstaat wat u spreekt.

Wel is er uit onder zoek gebleken dat het niet handig is om de tongentaal naar de achtergrond te schuiven, statistisch is bewezen dat gemeenten die dat doen ook in de andere gaven afnemen.
Daarnaast was er meer ruimte voor manifestaties, dit sloeg soms erg door, veel was gewoon een lichamelijke reactie op wat men ervoer, al waren er ook goede ervaringen van mensen. Sommige ervaringen veranderde mensen, en zij werden geredt, gingen hun leven aan God wijdden. Andere ervaringen waren uit het vlees dan wel demonisch. Een juiste reactie van een gebedsteam is dan van belang. Maar al met heeft de extra vrijheid van die jaren veel goeds gedaan voor vele kerken, en ontstond er groei.

Het aantal christenen behorend tot de pinkster- charismatische beweging in Nederland wordt geschat op 120.000 gelovigen.#160; 1 Het aantal gemeentes wordt geschat op ongeveer 900. Of er sprake is van succes, hangt vaak af van de charismatische aantrekkingskracht van de voorganger.

In Nederland bestaat een grote Charismatische denominatie,  de Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten (VPE). Tevens is er ook een Landelijk Platvorm van Pinkster- en Volle Evangeliegemeenten. Hierbij zijn een zevental kerkgenootschappen aangesloten: Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten, Rafaël Nederland, Bethel Pinksterkerk Nederland, Volle Evangelie Bethel Kerk, Bethel Pentecostal Temple Fellowship Nederland, Newfrontiers en Victory Outreach Nederland. Een aantal groepen, waaronder de Vineyardbeweging, de Morgenstondgroep, de Johan Maasbach Wereldzending en de Deur behoren hier niet toe. Ook zijn er schattingen die er vanuit gaan dat ongeveer vijftig procent van de plaatselijke evangelische- en pinkstergemeentes niet zijn aangesloten bij één van deze kerkgenootschappen, maar onafhankelijk zijn.

Opvallend is dat wij in de bijbel niet lezen over een instituut over verschillende locale kerken zoals de VPE. Apostelen hadden gezag door pioneren  dan gaf zo’n apostel leiding en corrigeerde. Of door relatie, waarbij men trachtte de gemeente te grondvesten en te helpen en indien nodig bij afdwaling, voorzichtig de harten van leiders trachtte te bereiken. Zie het verschil in toon, van de Galatenbrief en de Romeinenbrief.

Waarbij genoteerd dient te worden dat in tegenstelling tot velen theologische opvattingen, Paulus natuurlijk niet het dure perkament aan een soort theologische hobby besteedde. Hij trachtte de teruggekeerde Joodse leiders, die vertrokken waren door de verbanning van alle joden uit Rome door keizer Claudius (49 n. Chr.)) op een goede manier weer opgenomen en welkom geheten te laten worden in de kerk van Rome. Dit was niet eenvoudig omdat het namelijk etnische joden waren, immers de joden waren het die de kerk vervolgden en keizers en autoriteiten tegen christenen ophitsten in die jaren.

Terugkerend naar de VPE zal men de goede bedoelingen in acht nemende, kunnen zien waarom ze steeds meer voor samen sterk staan kozen. De voordelen waren samen sterk staan voor Evangelisatie, de doop in de Heilige Geest door het spreken in nieuwe tongen, en andere bovennatuurlijke gaven. Tòch moet men concluderen misschien een nare bij smaak te krijgen als men zich wel geheel makkelijk bij de Assemblies of God gevoegd heeft, in 2010 of 2011. De consequenties zijn dubbel, het nadeel is dat Pinksteren dan weer net als het begin als een Amerikaanse geloof weggezet kan worden. Het voordeel is voor de zuinige Nederlanders natuurlijk dat ze vollop kunnen putten uit de bronnen uit Amerika, waarop niet in de laatste plaats ook financieel.

Het meest tragisch is natuurlijk ook dat de traditie hiermee weer een sterke rol in neemt. De Assemblies of God in Canada heeft in 1948 al de opwekking in Saskatchewan veroordeeld. Deze werd door velen als de Latter Rain opwekking beschreven en hieruit kwam de Kingdom Movement voort. Toch zien we ook dat ze een aantal Profetische en ook zelfs een aantal Apostolische kerken in hun netwerk hebben zitten.

Maar in het algemeen blijven de Assemblies of God natuurlijk verdedigers van de door de Oxfort Movement begonnen leer van het dispensationalisme. Deze leer is in Pinksteren terrecht gekomen via Edward Irving en John Nelson Darby en zelfs Cyrus Inglesson Scofield heeft zijn invloed gehad. (Voor meer informatie zie www.kingdommovement.nl) Daarnaast zijn er vele zaken die in de VS en de gehele Engelstalige wereld en daarbuiten spelen, waar kerkpolitici in de VPE geen kaas van gegeten hebben. En dat hoeft ook niet wanneer men blijft bij Gods plan, dan zou men vanuit relatie de stem kunnen zijn die hun land beïnlvoed. Nu zal er nog meer overleg moeten plaatsvinden om zo iets te doen, en die rechtmatige, door God gegeven plaats, in te nemen. In een instituut dat ook internationale belangen heeft, zal hier niets overblijven! Zoals ik al zei de VPE heeft geen idee in welke problemen de Amerikaanse denominaties zich bevinden, ze zijn meesters in een beeld creëen dat alles voor de wind gaat. Echter de realiteit is heel anders.

Wil u meer weten over de weg die door locale gemeenten genomen moet worden en de weg van de afhankelijkheid van God en de onafhankelijkheid van de menselijke denominaties lees dan www.kingdommovement.nl en neem contact op.

  1. Dr. Karel Blei, "Serie Wegwijs Stromingen, De Charismatische beweging" (Kampen, Overijssel, Nederland, Uitgeverij Kok, 2006) pag. 9-10.
  2. Van der Laan, Cees en Paul; "Toen de kracht Gods op mij viel", (Kampen, Overijssel, Nederland, Kok, 2007) pag. 214